Arı besleme sözlüğü
Rehberlerde geçen arıcılık ve metabolizma terimlerinin bir iki cümlelik açıklamaları.
- İnvertaz
- Arının tükürük bezlerinden salgılanan ve nektardaki sakkarozu glikoz ile fruktoza ayıran enzim. Nektarın bala, şurubun da depolanabilir stoğa dönüşmesinde ilk kimyasal adımı atar.
- Bal midesi (kursak)
- Tarlacı arının nektarı ve suyu kovana taşımak için kullandığı, sindirim kanalının ön kısmındaki genişleyebilir kese. İçindeki yük sindirilmeden kovan arılarına aktarılır.
- Hipofaringeal bez
- Genç işçi arının başında bulunan ve arı sütünün protein kısmını üreten bez çifti. Bakıcı arı polenle iyi beslendiğinde gelişir, yalnız şurupla beslendiğinde küçük kalır1.
- Vitellogenin
- Arının yağ dokusunda üretilen ve kanda taşınan bir depo proteini. Kışlık arının uzun ömrü, oksidatif strese direnci ve arı sütü üretimi bu proteine bağlıdır23.
- Yağ dokusu
- Arının karın boşluğunu kaplayan, enerjiyi glikojen ve yağ olarak saklayan doku. Uzun süre beslenilemeyen dönemlerde yakıt sağlar4.
- Arı ekmeği (perga)
- Petek gözlerine bastırılıp bal ve salgılarla korunan polen. Koloninin protein deposudur; arılar taze depolanmış olanı tercih eder5.
- Kışlık arı
- Sonbaharda yavru bakımı azaldığında çıkan, yağ ve vitellogenin deposu dolu, birkaç ay yaşayabilen işçi arı. Koloniyi baharın ilk yavrularına kadar taşıyan kuşaktır6.
- Salkım
- Hava soğuduğunda arıların ana arının çevresinde sıkıca toplanarak oluşturduğu küme. Dış katmandaki arılar yalıtım yapar, içtekiler kas titreşimiyle ısı üretir.
- Tarlacı
- Kovan dışında nektar, polen, su ve reçine toplayan yaşlı işçi arı. İşçiler genellikle yaşamlarının üçüncü haftası civarında tarlacılığa başlar7.
- Bakıcı arı
- Larvaları ve ana arıyı besleyen genç işçi arı. Polenden aldığı proteini hipofaringeal bezlerinde arı sütüne dönüştürür.
- HMF (hidroksimetilfurfural)
- Şekerli karışımlar ısıtıldığında ya da uzun süre sıcakta bekletildiğinde oluşan, arıya zehirli bileşik8. Bal Tebliği'ne göre balda en fazla 40 mg/kg bulunabilir9.
- Teşvik beslemesi
- Ana arının yumurtlamasını ve koloninin gelişimini hızlandırmak için az miktarda, sık aralıklarla verilen seyrek şurup ya da kek. Genellikle ilkbaharda ve bal akımından önce yapılır10.
- Polen ikamesi
- Doğada polen bulunmadığında proteini karşılamak için verilen, soya unu, maya ya da alg gibi malzemelerle hazırlanan yem. İlkbahar denemesinde polen kadar iyi sonuç verdiği yıllar oldu11.
- Mikrobiyota
- Arının bağırsağında yaşayan bakteri topluluğu. Polenin sindirimine, bazı zararlı şekerlerin işlenmesine ve patojenlere karşı korunmaya katkı verir12.
- Gilliamella
- Bal arısı bağırsağının çekirdek bakterilerinden biri. Bazı suşları arıya zararlı olabilen mannoz gibi şekerleri işleyebilir13.
- Snodgrassella
- Arı bağırsağının duvarına tutunan çekirdek bakteri. Genç arıya bakıcı arılarla temas yoluyla geçer14.
- Nosema
- Arının orta bağırsak hücrelerine yerleşen mikrosporidyum paraziti; Nosema ceranae en yaygın türdür. Beslenme durumu arının bu parazite toleransını etkiler15.
- Peritrofik zar
- Orta bağırsakta besini saran ve bağırsak duvarını sürtünmeden, mikroplardan ve polen kırıntılarından koruyan ince, geçirgen kılıf. Sindirim enzimleri bu zardan geçerek besine ulaşır.
- Trehaloz
- Böcek kanında (hemolenf) dolaşan başlıca şeker; uçuş kaslarına hızlı enerji sağlar. Beslenme stresi ve pestisit birlikte olduğunda hemolenfteki trehaloz %27 azaldı16.
- Glikojen
- Şekerin yağ dokusunda ve kaslarda depolanan zincir hali. Arı ihtiyaç duyduğunda glikojeni yeniden şekere çevirip yakar4.
- Arı sütü
- Bakıcı arıların baş bezlerinden salgıladığı, larvaların ve ana arının temel besini. Ağırlığının %15'e kadarı proteindir17.
- Nektar akımı
- Bölgedeki bitkilerin bol nektar verdiği ve koloninin hızla bal biriktirdiği dönem. Bu dönemde ballık takılıyken şurup verilmez9.
- Yağma
- Güçlü kolonilerin zayıf kovanlara saldırıp ballarını taşıması. Kıtlık dönemlerinde açıkta bırakılan şurup, dökülen bal ve uzun süre açık kalan kovanlar yağmayı başlatır.
- 1:1 ve 2:1 şurup
- Şekerin suya ağırlıkça oranı: 1:1 şurup 1 kg şeker + 1 kg su, 2:1 şurup 2 kg şeker + 1 kg sudur. Seyrek 1:1 gelişimi teşvik eder, koyu 2:1 kış stoğu içindir10.
Kaynaklar
- DeGrandi-Hoffman G ve ark. (2010). The effect of diet on protein concentration, hypopharyngeal gland development and virus load in worker honey bees (Apis mellifera L.). Journal of insect physiology. doi:10.1016/j.jinsphys.2010.03.017 · Türkçe özet
- Amdam GV, Omholt SW (2002). The regulatory anatomy of honeybee lifespan. Journal of theoretical biology. doi:10.1006/jtbi.2002.2545 · Türkçe özet
- Seehuus SC ve ark. (2006). Reproductive protein protects functionally sterile honey bee workers from oxidative stress. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. doi:10.1073/pnas.0502681103 · Türkçe özet
- Arrese EL, Soulages JL (2010). Insect Fat Body: Energy, Metabolism, and Regulation. Annual Review of Entomology. doi:10.1146/annurev-ento-112408-085356 · Türkçe özet
- Anderson KE ve ark. (2014). Hive‐stored pollen of honey bees: many lines of evidence are consistent with pollen preservation, not nutrient conversion. Molecular Ecology. doi:10.1111/mec.12966 · Türkçe özet
- Mattıla HR, Otıs GW (2007). Dwindling pollen resources trigger the transition to broodless populations of long‐lived honeybees each autumn. Ecological Entomology. doi:10.1111/j.1365-2311.2007.00904.x · Türkçe özet
- Nelson CM ve ark. (2007). The gene vitellogenin has multiple coordinating effects on social organization. PLoS biology. doi:10.1371/journal.pbio.0050062 · Türkçe özet
- LeBlanc BW ve ark. (2009). Formation of hydroxymethylfurfural in domestic high-fructose corn syrup and its toxicity to the honey bee (Apis mellifera). Journal of agricultural and food chemistry. doi:10.1021/jf9014526 · Türkçe özet
- Tarım ve Orman Bakanlığı (2020). Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7). Resmî Gazete 31107, 22.04.2020. bağlantı · Türkçe özet
- Honey Bee Health Coalition (2024). Honey Bee Nutrition Guide. Honey Bee Health Coalition. bağlantı · Türkçe özet
- Mattila HR, Otis GW (2006). Influence of pollen diet in spring on development of honey bee (Hymenoptera: Apidae) colonies. Journal of economic entomology. doi:10.1603/0022-0493-99.3.604 · Türkçe özet
- Motta Evs, Moran NA (2024). The honeybee microbiota and its impact on health and disease. Nature reviews. Microbiology. doi:10.1038/s41579-023-00990-3 · Türkçe özet
- Zheng H ve ark. (2016). Metabolism of Toxic Sugars by Strains of the Bee Gut Symbiont Gilliamella apicola. mBio. doi:10.1128/mbio.01326-16 · Türkçe özet
- Powell JE ve ark. (2014). Routes of Acquisition of the Gut Microbiota of the Honey Bee Apis mellifera. Applied and environmental microbiology. doi:10.1128/aem.01861-14 · Türkçe özet
- Di Pasquale G ve ark. (2013). Influence of pollen nutrition on honey bee health: do pollen quality and diversity matter?. PloS one. doi:10.1371/journal.pone.0072016 · Türkçe özet
- Tosi S ve ark. (2017). Neonicotinoid pesticides and nutritional stress synergistically reduce survival in honey bees. Proceedings. Biological sciences. doi:10.1098/rspb.2017.1711 · Türkçe özet
- Buttstedt A ve ark. (2014). Origin and function of the major royal jelly proteins of the honeybee (Apis mellifera) as members of the yellow gene family. Biological reviews of the Cambridge Philosophical Society. doi:10.1111/brv.12052 · Türkçe özet