Arıcıya cevap
Mevsim

Arılar kışın ne ile beslenir?

Güncellendi 5 dk okuma15 kaynakBilimsel derlemelere dayanırHazırlayan: Vetorin bilim ekibi
Kısa cevap

Kışın arılar sonbaharda peteğe depoladıkları bal ya da sırlanmış 2:1 şurupla ve perga denen saklı polenle beslenir. Salkımdaki kışlık arılar yağ dokularında biriktirdikleri vitellogenin proteinini de yedek olarak taşır12. Stok azalırsa salkımın hemen üstüne şeker keki konur; kış sonunda yavru yeniden başlarken protein ihtiyacı yükselir ve polen ya da proteinli kek önem kazanır34.

  • Kışın asıl yakıt salkıma bitişik çerçevelerdeki sırlı baldır.
  • Perga, yani saklanmış polen, kış sonu yavru başlangıcının protein kaynağıdır.
  • Kışlık arı, vitellogenin deposuyla aylarca yaşayabilir.
  • Soğukta sıvı şurup değil, salkımın üstüne kek konur.

Kışın kovanda ne yenir?

Ilıman iklimde bal arısı kışı uyuyarak değil, ayrı bir fizyolojik ve davranışsal duruma geçerek atlatır: arılar salkım halinde toplanır, yavru üretimi durur ya da çok azalır ve koloni sonbaharda biriktirdiği besinle bahara ulaşmaya çalışır2. Bu dönemde dışarıdan nektar ve polen girmez; mutfak tamamen kovanın içindedir.

Kovandaki kış mutfağının iki rafı vardır. Birincisi bal ya da sonbaharda verilip arıların olgunlaştırıp sırladığı yoğun şuruptur; bu karbonhidrat deposu salkımın ısı üretmesini sağlar. İkincisi perga, yani arıların hücrelere sıkıştırıp sakladığı polendir; arılar taze toplanmış poleni tercih eder ve depodaki polen uzun sürede besince 'zenginleşen' bir ürüne dönüşmez, daha çok korunur6. Bu yüzden sonbaharda kovana ne kadar polen girdiyse kışın elde o kadar protein vardır.

Üçüncü bir depo da gözden kaçar: arının kendi bedeni. Yağ dokusu, böceklerde glikojen ve yağ biçiminde enerji saklayan ve uzun açlık dönemlerinde bu rezervi serbest bırakan dokudur5. Kışlık arılar bu dokuda bol miktarda vitellogenin taşır; vitellogenin, protein deposu gibi çalışan ve gerektiğinde yavru yemine dönüştürülebilen bir lipoproteindir1.

Kışlık arı neden aylarca yaşar?

Yaz arısı birkaç haftalık bir ömür sürerken kışlık arı aylarca yaşayabilir. Amdam ve Omholt'un modeline göre bu farkın başlıca belirleyicisi arının protein durumudur ve vitellogenin bu dengede merkezî rol oynar; model, uzun süre tarlacılık yapmamış arıların kış öncesinde yeterli besin ve zaman bulduklarında kışlık arıya dönüşebileceğini öne sürer1. Vitellogeninin arıyı oksidatif strese karşı koruduğu da deneysel olarak gösterildi7.

Bu geçişi tetikleyen işaret sonbaharda azalan polendir. Mattila ve Otis, polen kaynağının kayboluşunu yapay olarak öne çekip geciktirdikleri saha çalışmasında, polen desteği uzatılan kolonilerin yavru yetiştirmeyi Ekim içine kadar sürdürdüğünü, uzun ömürlü kışlık arıların ise ancak yavru üretimi azaldıktan sonra ortaya çıktığını gördü8. Sonbahardaki polen kıtlığı koloniye 'kış geliyor' mesajını verir; arılar yavru bakımından kurtulduğunda proteini kendi bedenlerine depolar.

Pratik sonucu açıktır: kışın arıyı besleyen şey yalnızca kovandaki bal değil, Eylül ve Ekim'de bu arıların aldığı polendir. Sonbahar beslemesi aslında kışlık arının iç deposunu doldurmaktır. Bu dönemde poleni bol bir alanda duran koloni, kışa daha dolu bir iç depoyla girer.

Salkım balı nasıl kullanır?

Salkım kışın çerçeveler arasında yavaşça hareket eder ve temas ettiği bal hücrelerini boşaltarak ilerler. Bu yüzden stok miktarı kadar stokun yeri de önemlidir: ballı çerçeveler salkımın üstünde ve yanlarında, ona bitişik durmalıdır. Çok soğuk günlerde salkım uzaktaki bir çerçeveye geçemeyebilir; kovanda bal varken arıların açlıktan ölmesinin bilinen yollarından biri budur.

Kış ortası tüketim genelde düşüktür, çünkü yavru yoktur ya da çok azdır. Kış sonuna doğru ana arı yeniden yumurtlamaya başlayınca salkımın yavru alanını daha sıcak tutması gerekir ve bal tüketimi hızla artar. Birçok koloni kışın en soğuk günlerinde değil, yavrulu dönemin başladığı geç kışta ve erken baharda stoksuz kalır2.

Kış dönemlerine göre besin tablosu

Aşağıdaki tablo genel bir sıralamadır; ayların yeri bölgenize göre kayar. Ege kıyısında yavru çok erken başlayabilirken Doğu Anadolu'da salkım çok daha uzun süre kapalı kalır.

DönemArının yediğiArıcının işi
Sonbahar sonuSon polen, 2:1 şurup, balStoğu tamamlamak, poleni olan alana kovanı yerleştirmek
Kış ortasıSalkıma bitişik sırlı balKovanı açmadan dinlemek, gerekirse arkadan kaldırmak
Geç kışBal + perga, artan tüketimHafif kovanlara salkım üstüne kek koymak
Erken baharBal, perga, ilk taze polenPolen yoksa proteinli kek, hava ısınınca teşvik beslemesi

Kışın şurup mu, kek mi?

Sonbaharda verilen 2:1 şurup kış stoğu içindir ve oran ağırlık esaslıdır: 2 kg şekere 1 kg su3. Şeker ılık suda eritilir, kaynatılmaz; ısıtılmış ya da uzun bekletilmiş şurupta oluşabilen HMF arıya zararlı olabilir9. Şurubun işe yaraması için arıların onu alıp suyunu uçurup sırlayacak kadar ılık hava gerekir; soğuk havada sıvı şurup yemlikte kalır, ekşir ya da kovanın içinde nem yükü yaratır.

Kış ortasında stok azalmışsa çare kektir. Pudra şekeri ve az miktarda bal ya da şurupla yoğrulan kek, naylona sarılı biçimde ve alt yüzü açılarak doğrudan salkımın üstündeki çıtalara konur; arılar salkımı bozmadan ona ulaşır10. Kek su içerdiği için arının ayrıca su taşımasına gerek kalmaz.

Bal ile şurup arasında da fark vardır. Balın bileşenlerinden olan ve esas olarak polen ve propolisten gelen p-kumarik asit, arıda detoksifikasyon ve bazı savunma genlerini harekete geçirdi; araştırmacılar bal yerine yalnızca şeker esaslı besinlerin bu desteği eksik bırakabileceğini tartışıyor1112. Bu, kış stoğunun bir kısmını balla bırakmanın biyolojik bir gerekçesidir.

Kekte BeePro+ nasıl kullanılır?

Kış ve kış sonu kekine BeePro+ katmak isteyen arıcı için doz basittir: 10 kg kek için 2,5 ml, yani yaklaşık 50 damla. Damlalar hamur yoğrulurken eklenir; şişe kullanmadan önce 5–10 saniye çalkalanır. Büyük bir parti hazırlanıyorsa doz önce az miktar ılık şurupta açılır, sonra hamura dökülür ki kekin her yerine eşit dağılsın. Etiketine göre BeePro+ sindirim sisteminde mikrofloranın düzenlenmesine yardımcı olur, bağışıklık sistemini destekler ve yemden yararlanmayı destekler13.

Kek beslemesini bir mucize olarak değil, eksik kalan stoğun köprüsü olarak düşünün. Kösoğlu ve arkadaşlarının kışlama öncesi denemesinde (24 koloni, 4 grup, grup başına 6 koloni) karışık polen, ticari arı keki, bal ve şeker şurubu verilen grupların kışlama yeteneğinde fark çıkmadı; polen grubu ise arılı çerçeve, yavrulu alan ve polen depolama alanında anlamlı üstünlük gösterdi. Aynı denemede en yoğun Nosema yükü arı keki grubunda ölçüldü; küçük bir deneme olduğu için tek başına genelleme yapmak doğru olmaz14.

Kış sonunda protein neden belirleyici?

Ana arı yumurtlamaya başladığında larvaları besleyecek arı sütü, genç arıların başındaki hipofaringeal bezlerde üretilir; bu bezler arının başında arı sütü salgılayan bezlerdir. Yalnızca şurupla beslenen arılarda bu bezler daha küçük kaldı, vücut proteini daha düşük ölçüldü ve deforme kanat virüsü yükü en yüksek düzeye çıktı15. Kovanda perga bitmişse kış sonu yavrusu ya kısıtlanır ya da kışlık arıların vücut deposundan karşılanır.

Mattila ve Otis'in üç yıllık çalışmasında ilkbaharda polen ya da polen ikamesiyle desteklenen koloniler yavruya daha erken başladı ve Nisan sonu–Mayıs başında en çok işçi arıya ulaştı; ancak bu farkın bal verimine yansıması yıldan yıla değişti ve kalıcı kazanç daha çok ilkbahar havasının tarlacılığı ciddi biçimde kısıtladığı koşullara bağlandı4. Kısacası protein desteği, doğada polen yokken ve erken güçlü nüfus gerektiğinde anlam kazanır.

Adım adım

  1. Sonbaharda kovanı arkadan kaldırarak ya da tartarak stoğu kabaca tahmin edin.
  2. Hafif kovanları not edin; kışın önce onları kontrol edin.
  3. Ilık ve rüzgârsız bir günde örtüyü kısa süre açıp salkımın yerini görün.
  4. Keki naylonla sarıp alt yüzünü açın, salkımın tam üstüne yerleştirin.
  5. Kek bitmeden yenisini koyun; arıları kekle salkım arasında boşlukta bırakmayın.
  6. Kış sonunda perga azsa ve dışarıda polen yoksa proteinli keke geçin.

Sık yapılan hatalar

  • Soğuk havada sıvı şurup vermek: arı alamaz, kovanda nem ve ekşime yapar.
  • Keki salkımdan uzak bir köşeye koymak.
  • Şurubu kaynatmak ya da haftalarca bekletmek; HMF oluşabilir.
  • Kış sonunu unutmak: tüketim yavruyla birlikte hızla artar.
Vetorin BeePro+
Vetorin

BeePro+ beslemede

Sindirim sisteminde mikrofloranın düzenlenmesine yardımcı olur. Bağışıklık sistemini destekler. Yemden yararlanmayı destekler. Soğumuş şurubun litresine 5 damla (0,25 ml); 10 kg arı kekine 2,5 ml; içme suyunda litreye 2 damla.

Kullanım rehberi vetorin.com.tr

Sık sorulanlar

Kışın arıya şurup verilir mi?
Soğuk dönemde sıvı şurup önerilmez; arılar onu alıp olgunlaştıramaz ve kovanda nem artar. Kışın eksik stok, salkımın üstüne konan kekle kapatılır. 2:1 şurup sonbaharda, havalar henüz ılıkken verilmelidir3.
Arılar kışın polen yer mi?
Evet, kovanda saklı pergayı kullanırlar; özellikle kış sonunda yavru başladığında protein ihtiyacı artar. Kış ortasında yavru az olduğu için polen tüketimi de düşüktür2.
Kek kovanın neresine konur?
Salkımın tam üstündeki çıtalara, naylonun alt yüzü açılarak konur. Arılar salkımı dağıtmadan keke ulaşabilmelidir10.
Kışlık stoğun bir kısmı bal olmalı mı?
Mümkünse evet. Balın polen ve propolis kaynaklı bileşenleri arıda detoksifikasyon genlerini harekete geçirdi; yalnızca şekerle beslenen arı bu desteği alamayabilir11.

Kaynaklar

  1. Amdam GV, Omholt SW (2002). The regulatory anatomy of honeybee lifespan. Journal of theoretical biology. doi:10.1006/jtbi.2002.2545 · Türkçe özet
  2. Döke MA ve ark. (2015). Overwintering honey bees: biology and management. Current opinion in insect science. doi:10.1016/j.cois.2015.05.014 · Türkçe özet
  3. Honey Bee Health Coalition (2024). Honey Bee Nutrition Guide. Honey Bee Health Coalition. bağlantı · Türkçe özet
  4. Mattila HR, Otis GW (2006). Influence of pollen diet in spring on development of honey bee (Hymenoptera: Apidae) colonies. Journal of economic entomology. doi:10.1603/0022-0493-99.3.604 · Türkçe özet
  5. Arrese EL, Soulages JL (2010). Insect Fat Body: Energy, Metabolism, and Regulation. Annual Review of Entomology. doi:10.1146/annurev-ento-112408-085356 · Türkçe özet
  6. Anderson KE ve ark. (2014). Hive‐stored pollen of honey bees: many lines of evidence are consistent with pollen preservation, not nutrient conversion. Molecular Ecology. doi:10.1111/mec.12966 · Türkçe özet
  7. Seehuus SC ve ark. (2006). Reproductive protein protects functionally sterile honey bee workers from oxidative stress. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. doi:10.1073/pnas.0502681103 · Türkçe özet
  8. Mattıla HR, Otıs GW (2007). Dwindling pollen resources trigger the transition to broodless populations of long‐lived honeybees each autumn. Ecological Entomology. doi:10.1111/j.1365-2311.2007.00904.x · Türkçe özet
  9. LeBlanc BW ve ark. (2009). Formation of hydroxymethylfurfural in domestic high-fructose corn syrup and its toxicity to the honey bee (Apis mellifera). Journal of agricultural and food chemistry. doi:10.1021/jf9014526 · Türkçe özet
  10. Korkmaz A. (2015). Anlaşılabilir Arıcılık. Samsun Tarım ve Orman İl Müdürlüğü yayını. bağlantı · Türkçe özet
  11. Mao W ve ark. (2013). Honey constituents up-regulate detoxification and immunity genes in the western honey bee Apis mellifera. Proceedings of the National Academy of Sciences. doi:10.1073/pnas.1303884110 · Türkçe özet
  12. Wheeler MM, Robinson GE (2014). Diet-dependent gene expression in honey bees: honey vs. sucrose or high fructose corn syrup. Scientific Reports. doi:10.1038/srep05726 · Türkçe özet
  13. Vetorin (2026). BeePro+ ve BeeHive+ ürün sayfaları. vetorin.com.tr. bağlantı · Türkçe özet
  14. Kösoğlu M. ve ark. (2019). Bal Arılarında Kışlama Öncesi Farklı Beslemenin Koloni Gelişimine Etkileri. ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 29(2):85. doi:10.18615/anadolu.660232 · Türkçe özet
  15. DeGrandi-Hoffman G ve ark. (2010). The effect of diet on protein concentration, hypopharyngeal gland development and virus load in worker honey bees (Apis mellifera L.). Journal of insect physiology. doi:10.1016/j.jinsphys.2010.03.017 · Türkçe özet

Sıradaki soru