Arıcıya cevap
Şurup · kek

İlkbaharda şurup mu, kek mi?

Güncellendi 5 dk okuma9 kaynakSaha denemelerine dayanırHazırlayan: Vetorin bilim ekibi
Kısa cevap

İlkbaharda şurup ve kek birbirinin yerine geçmez. 1:1 şurup enerji verir ve koloniye nektar geliyormuş sinyali vererek gelişimi teşvik eder1; proteinli kek ise yavrunun ve bakıcı arıların ihtiyaç duyduğu proteini sağlar. Yalnız şurupla beslenen arılarda vücut proteini düşük, arı sütü bezleri küçük bulundu2. Hava soğuk ve doğada polen yoksa kek, hava ılık ve stok azsa şurup öne çıkar; çoğu zaman ikisi birlikte gerekir.

  • Şurup enerji ve teşvik verir, protein vermez.
  • Proteinli kek yavru büyütmenin hammaddesidir.
  • Soğuk havada kek, ılık havada şurup daha kolay alınır.
  • Doğada bol polen varsa protein takviyesi gereksiz olabilir.

İki farklı ihtiyaç: enerji ve protein

İlkbaharda koloninin önünde iki iş vardır: ısınmak ve yavru büyütmek. Kış çıkışında yavru alanı büyüdükçe salkım daha geniş bir alanı 30 derecenin üzerinde tutmak zorunda kalır. Bu ısı kaslardaki şeker yakımından gelir. Yavrunun kendisi ise proteinle büyür.

Bal arıları çiçek nektarını bal, poleni arı ekmeği olarak depolar; kovan içindeki genç arılar bu iki depoyu tüketerek arı sütü üretir ve larvalar, ana arı ile diğer arılar bu salgılarla beslenir3. Arı sütünü üreten organ, genç arının başındaki hipofaringeal bezdir. Bu bezin gelişmesi için arının protein, yani polen ya da polen ikamesi yemesi gerekir2.

Şurup birinci ihtiyacı, kek ikinci ihtiyacı karşılar. Bu yüzden soru aslında şurup mu kek mi değil, hangi açık daha büyük sorusudur. Kovanda bal stoğu varsa ama polen yoksa sorun proteindir. Polen geliyor ama stok bitmek üzereyse sorun enerjidir.

Yalnız şurupla beslenen arılarda ne oluyor?

DeGrandi-Hoffman ve arkadaşlarının kafes çalışmasında işçi arılar üç gruba ayrıldı: polen, ticari bir protein takviyesi ya da yalnızca şeker şurubu verildi. Polen ve protein takviyesi alan arılarda vücut proteini ve arı sütü bezlerinin büyüklüğü benzerdi. Yalnız şurupla beslenen arılarda ise protein derişimi daha düşük, bezler daha küçüktü ve fark arılar yaşlandıkça belirginleşti2.

Aynı çalışmada deforme kanat virüsü düzeyi de ölçüldü. Virüs yükü yaşla birlikte arttı; en yüksek değerler yalnız şurup alan, en düşükleri polen alan arılarda görüldü2. Bu bir kafes denemesiydi ve koloni düzeyinde aynı büyüklükte bir fark çıkacağı anlamına gelmez; ama yönü açıktır: şurup proteinin yerini tutmaz.

Polen kıtlığı yavru üzerinde de hızla görülür. Yağmur ve polen tuzağıyla polen girişinin kesildiği denemelerde koloniler genç larvaları yiyerek ve büyük larvaları erken sırlayarak yavru yükünü azalttı4.

2 kat

Bir yılda ilkbaharda polenle desteklenen kolonilerin, polen kısıtlananlara göre bal verimi5

Mattila HR ve ark. 2006 · Journal of economic entomology

Saha verisi: ilkbahar protein takviyesi ne kazandırır?

Kanada'da 2002–2004 yıllarında yürütülen üç yıllık saha çalışmasında koloniler ilkbaharda polenle desteklenen, polen ikamesiyle desteklenen ve polen girişi kısıtlanan gruplara ayrıldı. Her üç yılda da polen ya da ikame verilen koloniler yavruya daha erken başladı ve Nisan sonu ile Mayıs başına kadar en çok işçi arıyı üretti5.

Ancak bu üstünlüğün bala yansıması yıldan yıla değişti. 2002'de ilkbaharda desteklenen koloniler, polen kısıtlanan kolonilerin yaklaşık iki katı bal verdi. 2003 ve 2004'te ise gruplar arasındaki fark yaz ortasında kapandı ve yıllık bal verimleri benzer çıktı. Araştırmacılar bu farkı ilkbahar hava koşullarına bağladı: desteğin karşılığı en çok, kötü havanın tarlacılığı ciddi biçimde kısıtladığı yıllarda alındı5. Polen ve ikame gruplarının sonuçları birbirine benziyordu.

Tarım alanlarında yapılan başka bir saha çalışması da ilkbaharda polen hasadındaki düşüşün yavru üretimini doğrudan azalttığını, bunun sezonun ilerleyen döneminde daha küçük bir arı nüfusu, daha az kış stoğu ve daha yüksek koloni kaybıyla sonuçlandığını gösterdi6.

Hava ve kovan durumuna göre seçim tablosu

Hangi beslemenin öne çıkacağını büyük ölçüde hava sıcaklığı ve kovandaki stok belirler. Sıvı şurubu arıların alıp işleyebilmesi için havanın ılık olması gerekir; kek ise salkımın hemen üstünde, soğukta da tüketilebilir17.

DurumÖncelikNeden
Soğuk, arılar az uçuyor, stok azalmışŞekerli kekSalkım soğukta sıvı şuruba ulaşamaz
Soğuk, stok yeterli, polen yokProteinli kekAçık enerji değil, protein
Ilık, polen geliyor, stok azalmış1:1 şurupEnerji açığı ve teşvik
Ilık, polen yok ya da tek tip1:1 şurup + proteinli kekİki açık birlikte
Bol nektar ve polen akımıBesleme yokDoğal kaynak yeterli; ballık dönemi

Kek türleri: şekerli kek ile proteinli kek aynı şey değil

Arıcılar arasında kek denince iki farklı ürün anlaşılabilir. Şekerli kek, pudra şekerinin az sıvıyla yoğrulmasıyla yapılan katı bir enerji kaynağıdır; şurupla aynı işi görür, yalnızca katıdır ve soğukta kullanılabilir. Proteinli kek ise içine polen, polen ikamesi, maya ya da soya unu gibi protein kaynakları katılmış kektir.

Bu ayrım önemlidir, çünkü kış çıkışında yalnız şekerli kek veren bir arıcı, aslında proteini değil yine enerjiyi vermiş olur. Polen kalitesinin ve çeşitliliğinin bakıcı arı fizyolojisini ve hastalığa dayanıklılığı etkilediği gösterilmiştir8. Kafes çalışmasında arılar polenden takviyeye göre daha fazla yedi ve virüs yükü en düşük polenle beslenen grupta görüldü2; Kanada'daki saha çalışmasında ise polen ve ikame verilen koloniler benzer performans gösterdi5. Yani doğal polen ilk tercihtir, ikame ise polen yokken boşluğu doldurabilir.

Türkiye'de yapılan bir çalışmada, kışlama öncesi karışık polen, ticari arı keki, bal ve şeker şurubu verilen dört grup karşılaştırıldı (grup başına 6 koloni). Polen grubu arılı çerçeve, yavrulu alan ve polen depolama alanında üstün bulundu; kışlama yeteneğinde ise gruplar arasında fark çıkmadı9. Çalışma sonbaharda yapıldı, ama protein kaynağının koloni gelişimindeki ağırlığını gösteriyor.

Şurubu ilkbaharda doğru vermek: az, sık, ılık günde

İlkbahar şurubunun görevi stok yapmak değil, kovana sürekli küçük bir akış sağlamaktır. Bu yüzden bir seferde büyük miktar yerine birkaç günde bir küçük miktar verilir1. Arılar şurubu hemen tüketir, tarlacı arılar dışarıdaki kaynakları aramayı sürdürür ve ana arı yumurtlamaya devam eder.

Örnek bir hazırlık: 10 kg şeker ile 10 litre sudan yaklaşık 20 kg 1:1 şurup çıkar. Güçlü bir koloni bunu birkaç günde tüketebilir, zayıf bir oğul ise haftalarca bitiremeyebilir. Miktarı kovanın arılı çerçeve sayısına göre ayarlayın ve yemlikte birkaç günden fazla şurup bekletmeyin; ılık havada seyreltik şurup çabuk ekşir.

Zayıf kolonilerde sıvı şurup ayrıca dikkat ister. Az arının koruduğu bir kovanda açıkta kalan şurup yağmayı çeker; giriş deliğini daraltmak ve yemliği kovanın içinde tutmak bu riski azaltır. Böyle kovanlarda şekerli kek, sıvı şuruba göre daha güvenli bir başlangıç olabilir.

Ne zaman hiçbirine gerek yoktur?

Doğada bol ve çeşitli polen ile nektar varsa, ne şurup ne kek gerekir. Arılar alımlarını hem birey hem koloni düzeyinde belirli besin oranları etrafında ayarlar; tarlacılar koloninin eksiğine göre ne toplayacaklarını değiştirir3. Kovan dolu geliyorsa ve çerçevelerde renk renk polen görüyorsanız beslemeyi bırakmak doğru karardır.

Ballık takıldıktan sonra şurup verilmez. Kek ise genellikle bal akımında arıların ilgisini kaybeder ve kovanda boşa bozulur. Yarım kalmış keki bal akımı başlarken kovandan çıkarmak, ballığa şeker taşınmasını da önler.

Şunu da akılda tutun: bir yılın sonucu öteki yılı tutmayabilir. Kanada çalışmasında olduğu gibi, ilkbahar desteğinin getirisi o yılın havasına bağlıdır5. Kendi arılığınızda besleme yapılan ve yapılmayan birkaç kovanı kaydedip karşılaştırmak, bölgenize özgü en iyi cevabı verir.

Adım adım

  1. Kovanı arkadan kaldırarak ve çerçevelere bakarak bal stoğunu yoklayın.
  2. Çerçevelerde depolanmış polen ve giriş deliğine gelen polen yükünü kontrol edin.
  3. Hava soğuk ve stok azsa çıta üstüne şekerli kek koyun.
  4. Polen yoksa ya da çok azsa salkımın üstüne proteinli kek ekleyin.
  5. Havalar ısınıp arılar düzenli uçmaya başlayınca az ve sık 1:1 şuruba geçin.
  6. Doğada akım başladığında şurubu kesin, kalan keki kovandan alın.

Sık yapılan hatalar

  • Şekerli keki protein kaynağı sanmak.
  • Soğuk havada sıvı şurup verip kovanı ıslatmak.
  • Bal akımı başladığı hâlde beslemeyi sürdürmek.
  • Doğada bol polen varken gereksiz protein takviyesi yapmak.

Şeker ile suyu doğru oranda mı karıştırıyorsunuz? Kovan sayınızı girin, şeker, su ve toplam şurup miktarını hesaplayın.

Şurup hesaplayıcı

Sık sorulanlar

Şubatta arıya şurup verilir mi?
Çoğu bölgede Şubat sıvı şurup için soğuktur. Stok azsa şekerli kek, polen yoksa proteinli kek daha uygundur; havalar ısınınca 1:1 şuruba geçilir.
Kek mi daha iyi, şurup mu?
İkisi farklı işe yarar. Şurup ve şekerli kek enerji, proteinli kek ise yavru için protein sağlar. İhtiyaca göre biri ya da ikisi birlikte verilir.
Şurup ile kek aynı anda verilebilir mi?
Evet. Ilık havada polen yetersizse 1:1 şurup ve proteinli kek birlikte verilebilir. Önemli olan, yemleri arıların tüketebileceği miktarda tutmaktır.
İlkbahar beslemesi bal verimini artırır mı?
Üç yıllık bir saha çalışmasında ilkbahar protein takviyesi bir yıl bal verimini iki katına çıkardı, diğer iki yılda fark yaz ortasında kapandı. Getirisi o yılın havasına bağlıdır.

Kaynaklar

  1. Honey Bee Health Coalition (2024). Honey Bee Nutrition Guide. Honey Bee Health Coalition. bağlantı · Türkçe özet
  2. DeGrandi-Hoffman G ve ark. (2010). The effect of diet on protein concentration, hypopharyngeal gland development and virus load in worker honey bees (Apis mellifera L.). Journal of insect physiology. doi:10.1016/j.jinsphys.2010.03.017 · Türkçe özet
  3. Wright GA ve ark. (2018). Nutritional Physiology and Ecology of Honey Bees. Annual review of entomology. doi:10.1146/annurev-ento-020117-043423 · Türkçe özet
  4. Schmickl T, Crailsheim K (2001). Cannibalism and early capping: strategy of honeybee colonies in times of experimental pollen shortages. Journal of comparative physiology. A, Sensory, neural, and behavioral physiology. doi:10.1007/s003590100226 · Türkçe özet
  5. Mattila HR, Otis GW (2006). Influence of pollen diet in spring on development of honey bee (Hymenoptera: Apidae) colonies. Journal of economic entomology. doi:10.1603/0022-0493-99.3.604 · Türkçe özet
  6. Requier F ve ark. (2016). The carry‐over effects of pollen shortage decrease the survival of honeybee colonies in farmlands. Journal of Applied Ecology. doi:10.1111/1365-2664.12836 · Türkçe özet
  7. Korkmaz A. (2015). Anlaşılabilir Arıcılık. Samsun Tarım ve Orman İl Müdürlüğü yayını. bağlantı · Türkçe özet
  8. Di Pasquale G ve ark. (2013). Influence of pollen nutrition on honey bee health: do pollen quality and diversity matter?. PloS one. doi:10.1371/journal.pone.0072016 · Türkçe özet
  9. Kösoğlu M. ve ark. (2019). Bal Arılarında Kışlama Öncesi Farklı Beslemenin Koloni Gelişimine Etkileri. ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 29(2):85. doi:10.18615/anadolu.660232 · Türkçe özet

Sıradaki soru