Arıcıya cevap
Bal

Bir kovandan kaç kilo bal alınır?

Güncellendi 5 dk okuma12 kaynakResmî kaynaklara dayanırHazırlayan: Vetorin bilim ekibi
Kısa cevap

TÜİK verilerine göre Türkiye 2025'te 8.817.155 kovandan 97.253 ton bal üretti; bu, kovan başına ortalama yaklaşık 11 kg demektir1. Bu sayı tek bir kovanın kapasitesini değil, ülkedeki bütün kayıtlı kovanların ortalamasını gösterir. Sabit ve gezginci işletmeler, bölgeler, hobi kovanları, bal dışında ürün hedefleyen işletmeler ve yılın havası ortalamayı farklı yönlere çeker. Kendi kovanınızın ne verdiğini ancak kendi kayıtlarınız gösterir.

  • 2025'te Türkiye'de kovan başına ortalama yaklaşık 11 kg bal düştü.
  • Ortalama, bal vermeyen ya da az veren kovanları da içerir.
  • Aynı arılıkta bile kovanlar arasındaki fark büyük olabilir.
  • Karşılaştırmayı ülke ortalamasıyla değil, kendi geçmiş yıllarınızla yapın.

Türkiye'de kovan başına ne kadar bal düşüyor?

Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2025 hayvansal üretim verilerine göre ülkede 97.253 ton bal üretildi ve kovan sayısı 8.817.155 olarak kaydedildi; bal üretimi bir önceki yıla göre yaklaşık %1,8 arttı1. Üretimi kovan sayısına böldüğünüzde kovan başına yaklaşık 11 kg bal düşer.

Bu sayı arıcılar arasında sık sık şaşkınlıkla karşılanır, çünkü iyi bir yılda ballıkları dolduran kovanlar herkesin aklındadır. Oysa ortalama, tek bir kovanın ne yapabileceğini değil, ülkedeki bütün kovanların toplamının ne ürettiğini anlatır. Çok veren kovanlar da, hiç bal vermeyenler de aynı bölme işleminin içindedir.

Bu yüzden 11 kg'ı ne bir hedef ne de bir sınır olarak okumak doğru olur. O, ülke ölçeğinde bir fotoğraftır. Kendi arılığınızın gerçek kapasitesini görmek için o fotoğrafın hangi parçalardan oluştuğunu anlamak gerekir.

Ortalama neden düşük görünüyor?

Ortalamayı aşağı çeken etkenlerin hiçbiri tek başına belirleyici değil; ama hepsi aynı anda çalışır. Aşağıdaki tablo bu etkenleri ve ortalamaya hangi yolla dokunduklarını özetliyor. Hangi etkenin ortalamayı ne kadar etkilediğini gösteren ulusal bir ayrıştırma elimizde yok; bu yüzden burada sayı vermeden yalnızca işleyişi anlatıyoruz.

Önemli bir ayrıntı daha var: Ortalama, bölme işleminin iki tarafındaki sayıların nasıl toplandığına da bağlıdır. Kovan sayısı belirli bir dönemin kaydını yansıtır, bal üretimi ise bütün yılın toplamını. Yıl içinde bölmeyle çoğalan, oğul veren ya da kaybedilen kolonilerin bu iki sayıya nasıl yansıdığı ortalamayı etkileyebilir. Arıcının kendi evinde tükettiği ya da elden sattığı balın kayıtlara ne ölçüde girdiği de ayrı bir soru işaretidir.

EtkenOrtalamaya etkisiNeden
Kayıtlı kovan sayısıAşağı çekerSayıma o yıl bal vermeyen, yeni kurulan ya da sönen koloniler de girer
Sabit ve gezginci işletmeDağılımı genişletirTek akıma bağlı sabit arılık ile birden çok akımı izleyen gezginci arılık aynı yılda çok farklı sonuç alabilir
Bölge ve floraBölgeden bölgeye değişirNektar toplama tarlacı sayısına, mevsime ve floraya bağlıdır
Hobi arıcılığıAşağı çekebilirBirkaç kovanlık arılıkta amaç çoğu zaman en yüksek verim değildir
Bal dışı üretimAşağı çekerAna arı, oğul, polen ya da arı sütü üreten işletmelerin kovanları bal için çalıştırılmaz
Yılın havasıYıldan yıla oynatırSoğuk, yağışlı ya da kurak bahar akımı kısaltır, nüfus gelişimini geciktirir
97.253 ton

Türkiye'nin 2025 bal üretimi, 8.817.155 kovandan1

TÜİK 2026 · Türkiye İstatistik Kurumu

Tablodaki etkenler sahada nasıl işliyor?

Kovan sayımı yılın tamamında bal veren kolonileri ayırt etmez. Bölmeyle ya da oğulla kurulan genç koloniler ilk aylarını petek örmeye ve nüfus kurmaya harcar; hastalık ya da ana arı sorunu yaşayan koloniler de sayımda yer alır ama ballıkları boş kalır. Bunların her biri bölme işleminde paydayı büyütür, payı ise neredeyse hiç büyütmez.

Sabit ve gezginci arıcılık arasındaki fark çoğunlukla akım sayısıyla ilgilidir. Kovanları tek bir yörede kalan arıcı, o yörenin akımı ne kadar sürüyorsa o kadar bal alır. Kovanlarını birbirini izleyen akımlara taşıyan arıcı aynı sezonda birden çok akımdan yararlanabilir. Ancak taşımanın kendi maliyeti ve koloniye yükü vardır; ortalamayı hangi yöne ve ne kadar çektiğini gösteren ulusal bir ayrım bu sayfadaki kaynaklarda bulunmuyor.

Bölgenin etkisi doğrudan floradan gelir: Kovana ne kadar nektar gireceği tarlacı sayısının yanında mevsime ve çevredeki bitki örtüsüne bağlıdır4. Çevresinde daha fazla doğal, işlenmemiş alan bulunan arılıklarda kolonilerin daha iyi hayatta kaldığı ve genellikle daha fazla bal ürettiği bildirildi5.

Yıl etkisi ise küçümsenemez. Kanada'da üç yıl izlenen kolonilerde ilkbahar polen desteği bir yıl bal verimini iki katına çıkardı, öteki iki yıl belirgin fark yaratmadı; yıllar arasındaki farklar ilkbahar havasıyla örtüşüyordu6. Ulusal ortalama da benzer biçimde iyi ve kötü yılların izini taşır.

Aynı arılıktaki kovanlar neden farklı verir?

Yan yana duran, aynı bakımı gören iki kovan arasında bile belirgin verim farkı görmek olağandır. Farkın büyük kısmı akım başladığında kovandaki tarlacı kuvvetinden gelir. Bu kuvveti de ana arının yumurtlama düzeni, ilkbaharda polen bulunup bulunmaması ve Varroa yükü belirler.

İlkbaharda polen hasadı düşen kolonilerde önce yavru üretimi geriledi, ardından ergin nüfus küçüldü ve kış öncesi bal stoğu azaldı; aynı kolonilerde Varroa yükü de daha yüksek çıktı7. Sonbaharda ölçülen polen toplama, yavru üretimi ve Varroa düzeyi kolonilerin kışı atlatmasını öngören ölçütler arasındaydı5. Yani bir yılın verimi, kısmen bir önceki sonbaharda hazırlanır.

Koloni ayrıca kendi bütçesini önce kendine harcar. Tarlacılar ağırlıklı olarak karbonhidratla beslenir2; 30 °C civarındaki sıradan bir tarlacılık gününde koloni enerjisinin yaklaşık %30'u uçuşa gider3. Bakıcı arılar depolanan bal ve poleni yavrunun ve ana arının besini olan arı sütüne dönüştürür8. Arıcının hasat ettiği bal, bu giderlerden artan kısımdır.

Hasat edilecek bal ile koloninin stoğu nasıl ayrılır?

Verimi konuşurken unutulan nokta, kovandaki balın tamamının arıcıya ait olmadığıdır. Kuluçka bölümündeki bal ve arı ekmeği koloninin işletme sermayesidir. Tarım alanlarındaki saha çalışmasını yürüten araştırmacılar ilkbaharda bal hasadının sınırlanmasını ya da hiç yapılmamasını önerdi; mevsim başında yavru yerine bal stoğuna yönelen kolonilerde sonraki kayıplar büyüyordu7.

Sonbaharda da benzer bir denge kurulur. Ilıman iklimde kolonilerin kışı atlatması kışlık arının fizyolojisine ve kovandaki stoğa bağlıdır9. Hasat ballıktan yapılır, kuluçka bölümüne dokunulmaz; eksik kalan kış stoğu hasattan sonra 2:1 şurupla tamamlanır10. Kâğıt üzerinde birkaç kilo fazla bal almak, ilkbaharda zayıf çıkan ya da hiç çıkmayan bir koloniye dönüşebilir.

Kendi verimliliğinizi nasıl ölçersiniz?

Ülke ortalamasıyla kıyaslamak size pek bir şey söylemez; asıl ölçü kendi arılığınızın yıllar içindeki seyridir. Kayıt tutma, sürdürülebilir arıcılık için önerilen iyi uygulamaların temel parçalarından biridir11. Her kovana numara verip şu bilgileri sezon boyunca not ederseniz birkaç yıl içinde hangi koloninin, hangi ana arının ve hangi arılık yerinin gerçekten iyi çalıştığını görmeye başlarsınız.

  • Kovandan alınan bal miktarı (ballık ağırlığı ya da süzülmüş bal)
  • Ana arının yaşı ve kökeni
  • İlkbaharda ilk polen girişinin ve ana akımın başlangıç tarihleri
  • Varroa sayımları ve uygulama tarihleri
  • Oğul, bölme ve ana arı değişimi
  • Arılık yeri ve gezginci arıcılıkta taşıma tarihleri

Kayıtları nasıl yorumlamalı?

Birkaç yıllık kayıt biriktiğinde ilk bakmanız gereken şey, verimin kovanlar arasında nasıl dağıldığıdır. Birkaç kovan sürekli üstte, birkaçı sürekli altta kalıyorsa fark büyük olasılıkla ana arıdan, koloninin sağlık durumundan ya da kovanın arılıktaki konumundan gelir. Bütün kovanlar aynı yıl birlikte düşüyorsa sebep çoğunlukla havadır ya da akımın kendisidir.

İkinci olarak verimi bir önceki sonbaharla birlikte okuyun. Sonbaharda polen bulamayan, Varroa yükü yüksek kalan koloniler ilkbahara zayıf girer; bu zayıflık o yılın balına yansır75. Böyle bir tablo, gelecek sezon için nerede müdahale etmeniz gerektiğini ülke ortalamasından çok daha net gösterir.

Sık yapılan hatalar

  • Kendi veriminizi ülke ortalamasıyla ölçüp yanlış sonuca varmak.
  • Verimi artırmak için kuluçka bölümündeki balı da hasat etmek7.
  • Kovan bazında kayıt tutmadan ana arı ve arılık yeri kararı vermek.
  • Kötü bir yılın sonucunu kalıcı bir sorun sanıp gereksiz değişiklik yapmak6.

Şeker ile suyu doğru oranda mı karıştırıyorsunuz? Kovan sayınızı girin, şeker, su ve toplam şurup miktarını hesaplayın.

Şurup hesaplayıcı

Sık sorulanlar

İyi bir kovandan kaç kilo bal alınır?
Tek bir doğru sayı yok; bölge, yıl, ana arı ve işletme biçimi sonucu büyük ölçüde değiştirir. Kendi kayıtlarınızdaki en iyi kovanlar bölgenizin üst sınırını, ülke ortalaması ise yalnızca genel tabloyu gösterir1.
Kovan başına 11 kg az mı?
Ortalama, o yıl bal vermeyen, yeni kurulan ya da bal dışı ürün için çalıştırılan kovanları da içerir. Bu yüzden tek bir kovanın kapasitesiyle karıştırılmamalıdır1.
Yeni kurulan koloniden ilk yıl bal alınır mı?
Bölmeyle ya da oğulla kurulan koloni ilk aylarını petek örmeye ve nüfus kurmaya harcar. İlk yıl önce kış stoğunun güvenceye alınması gerekir; hasat ancak bunun üstünde kalan baldan yapılır12.
Hasatta ballıktaki balın hepsini almak doğru mu?
Ballıktan hasat yapılır, kuluçka bölümündeki bal ve arı ekmeği koloninin stoğu olarak kalır. Eksik kalan kış stoğu hasattan sonra 2:1 şurupla tamamlanır10.

Kaynaklar

  1. TÜİK (2026). Hayvansal Üretim İstatistikleri, 2025. Türkiye İstatistik Kurumu. bağlantı · Türkçe özet
  2. Paoli PP ve ark. (2014). Nutritional balance of essential amino acids and carbohydrates of the adult worker honeybee depends on age. Amino acids. doi:10.1007/s00726-014-1706-2 · Türkçe özet
  3. Harrison JF, Fewell JH (2002). Environmental and genetic influences on flight metabolic rate in the honey bee, Apis mellifera. Comparative biochemistry and physiology. Part A, Molecular & integrative physiology. doi:10.1016/s1095-6433(02)00163-0 · Türkçe özet
  4. Özmen Özbakır G., Alişiroğlu D. G. (2019). Bal Arılarında Beslenme Fizyolojisi ve Metabolizması. Hayvansal Üretim 60(1):67. doi:10.29185/hayuretim.523081 · Türkçe özet
  5. Smart M ve ark. (2016). Linking Measures of Colony and Individual Honey Bee Health to Survival among Apiaries Exposed to Varying Agricultural Land Use. PloS one. doi:10.1371/journal.pone.0152685 · Türkçe özet
  6. Mattila HR, Otis GW (2006). Influence of pollen diet in spring on development of honey bee (Hymenoptera: Apidae) colonies. Journal of economic entomology. doi:10.1603/0022-0493-99.3.604 · Türkçe özet
  7. Requier F ve ark. (2016). The carry‐over effects of pollen shortage decrease the survival of honeybee colonies in farmlands. Journal of Applied Ecology. doi:10.1111/1365-2664.12836 · Türkçe özet
  8. Wright GA ve ark. (2018). Nutritional Physiology and Ecology of Honey Bees. Annual review of entomology. doi:10.1146/annurev-ento-020117-043423 · Türkçe özet
  9. Döke MA ve ark. (2015). Overwintering honey bees: biology and management. Current opinion in insect science. doi:10.1016/j.cois.2015.05.014 · Türkçe özet
  10. Honey Bee Health Coalition (2024). Honey Bee Nutrition Guide. Honey Bee Health Coalition. bağlantı · Türkçe özet
  11. FAO ve Apimondia (2021). Good beekeeping practices for sustainable apiculture. FAO Animal Production and Health Guidelines No. 25, Roma. bağlantı · Türkçe özet
  12. Korkmaz A. (2015). Anlaşılabilir Arıcılık. Samsun Tarım ve Orman İl Müdürlüğü yayını. bağlantı · Türkçe özet

Sıradaki soru