Arıcıya cevap
Şurup · kek

Arılar şurubu neden almıyor?

Güncellendi 4 dk okuma9 kaynakLaboratuvar ve kafes çalışmalarına dayanırHazırlayan: Vetorin bilim ekibi
Kısa cevap

Arıların şurubu almamasının en sık nedenleri doğada daha çekici bir nektar kaynağı olması, havanın arıların salkımdan ayrılamayacağı kadar soğuk olması, yemliğin salkımdan uzak kalması ve şurubun ekşimiş ya da ısıtılmış olmasıdır. Arılar besin alımını ihtiyaçlarına göre düzenler1; stresli koloniler de daha az yer: kötü beslenme ve ilaç maruziyeti birleştiğinde laboratuvarda yem tüketimi %48 azaldı2. Önce havaya ve doğaya, sonra yemliğe, sonra şuruba ve koloniye bakın.

  • Doğada nektar varsa arılar şurubu bırakabilir; bu iyi işarettir.
  • Soğukta sıvı şurup alınmaz; kek verilir.
  • Yemlik salkıma yakın ve kovanın içinde olmalıdır.
  • Ekşimiş ya da kaynatılmış şurup atılır, taze hazırlanır.

Önce şunu sorun: Arıların şuruba ihtiyacı var mı?

Bal arıları besin alımını rastgele yapmaz; diğer hayvanlar gibi belirli besin oranlarını hedefler ve bu düzenleme hem tek tek arılarda hem de tarlacılar aracılığıyla koloni düzeyinde gerçekleşir1. Kovanda yeterli stok varsa ya da dışarıdan nektar geliyorsa, yemlikteki şurup arı için öncelik olmayabilir.

Bu yüzden şurubun alınmaması her zaman bir sorun değildir. Sonbaharda hedeflediğiniz stoğa ulaşmış bir kovan şurubu yavaşlatabilir, ilkbaharda akım başlamışsa arılar şurubu tamamen bırakabilir. Şurup almayan kovanı açmadan önce çerçevelere bakın: yeni nektar parlıyor mu, gözler doluyor mu, stok yeterli mi?

Yalnızca aç bir kovanın şurubu almaması gerçek bir alarmdır. Bu durumda neden genellikle soğuk, yemliğin yeri ya da koloninin kendi durumudur. Aç bir kovan ile tok bir kovanı ayırmanın en kolay yolu, kovanı arkadan kaldırmak ya da el kantarıyla tartmaktır; birkaç kovanı yan yana kaldırdığınızda hafif olan hemen belli olur. Hafif kovan şurubu almıyorsa, aşağıdaki nedenleri sırayla eleyin.

Hızlı tanı tablosu

Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan nedenleri, kovanda nasıl görüneceklerini ve ilk yapılacak işi özetliyor.

NedenKovanda ne görürsünüz?Ne yapılır?
Doğada nektar akımıTarlacı trafiği yoğun, gözlerde taze nektarŞurubu kesin; ballık zamanıysa kesinlikle verilmez
Hava soğukArılar salkımda, yemlikte arı yokSıvı şurup yerine salkımın üstüne kek
Yemlik uzaktaSalkım bir kenarda, yemlik öbür uçtaYemliği salkımın yanına ya da üstüne alın
Şurup bozulmuşKöpük, ekşi ya da alkol kokusu, renk koyulaşmasıŞurubu atın, yemliği yıkayın, taze hazırlayın
Uygun olmayan şekerEsmer şeker, pekmez, bilinmeyen hazır şurupBeyaz sofra şekerine dönün
Kovanda yer yokGözler dolu, yavru alanında şurupBeslemeyi bırakın; gerekirse boş petek verin
Zayıf ya da hasta koloniAz arı, dağınık yavru, ishal iziKoloni gücüne göre küçük besleme, sağlık kontrolü
Arı yemliğe çıkamıyorYemlikte boğulmuş arılar, kaygan yüzeyYüzdürücü, çubuk ya da ızgara koyun
%48

Kötü beslenme ve tarım ilacı birlikteyken laboratuvarda yem tüketimindeki düşüş2

Tosi S ve ark. 2017 · Proceedings. Biological sciences

Hava, salkım ve yemliğin yeri

Soğuk havada arılar salkım hâlinde toplanır ve salkımdan ayrılmak, ısı kaybı demektir. Kışlatma üzerine yapılan derlemeler, ılıman bölgelerde kolonilerin kışı ayrı bir fizyolojik ve davranışsal duruma girerek geçirdiğini anlatır4. Bu durumdaki koloni, kovanın öbür ucundaki ya da kapağın üstündeki soğuk şuruba gitmez.

Sıvı şurubun alınması için arıların hareket edebildiği ılık günler gerekir. Akşamları hızla soğuyan sonbahar günlerinde şurubu sabah değil, gündüzün ılık saatlerinde ya da arıların hâlâ aktif olduğu akşamüstü vermek, salkımın hemen üstüne konan yemlikleri tercih etmek alımı hızlandırır. Hava kalıcı olarak soğuduysa sıvı beslemeyi bırakıp kek kullanın.

Yemliğin yeri de önemlidir. Salkım kovanın bir yanında toplanmışsa, öbür uçtaki çerçeve yemlik çoğu zaman boş kalır. Çıta üstü yemliklerde arıların şuruba ulaştığı açıklığın salkımın tam üstünde olması gerekir.

Şurubun kendisi: bozulma, HMF ve şekerin türü

Seyreltik şeker şurubu ılık ortamda mayalanmaya açıktır. Köpüren, ekşi ya da alkol kokan şurup arıya verilmez. Isıtılmış ya da uzun süre bekletilmiş şurupta ise hidroksimetilfurfural (HMF) oluşabilir; HMF ısıyla oluşur, asitlik bu tepkimeyi hızlandırır5. Kafes denemelerinde HMF dozu arttıkça arı ölümleri arttı6. Arıların HMF'li şuruptan kaçınıp kaçınmadığını gösteren bir çalışma kaynak listemizde yok; ama bozulmuş şurubun kovanda kalması zaten istenmeyen bir durumdur.

Kullanılan şeker de belirleyicidir. Arılar sakaroz, glikoz ve fruktozu kolayca kullanır. Buna karşılık mannoz, arabinoz, ksiloz ve ramnoz gibi bazı şekerler arılar için toksik olabilir; bağırsaktaki bazı bakteriler bu şekerleri parçalayarak arıya yardım eder7. İçeriği belli olmayan hazır şuruplar ya da pekmez, melas gibi ürünler bu nedenle kötü bir tercihtir. Şurup almayan kovanda ilk değiştirilecek şey, şurubun kendisi olabilir.

Şurubun koyuluğu da etki eder. Çok koyu ve soğumuş şurupta dibe kristal çökebilir ve arılar bunu yavaş alır. Koyu şurubu ılıkken vermek, kristalleşmeyi azaltır.

Koloninin durumu: zayıflık, stres ve hastalık

Az arılı bir koloni, büyük bir yemliği bitiremez; şurup aylarca bekler ve bozulur. Böyle kovanlarda küçük yemlik ve küçük miktar kullanmak, gerekirse sıvı şurup yerine kek vermek daha doğrudur.

Stres altındaki arılar daha az yer. Laboratuvarda düşük şekerli nektarla beslenen ve aynı anda gerçekçi dozlarda neonikotinoid türü tarım ilacına maruz kalan arılarda yem tüketimi %48 azaldı, hemolenf glikozu %60 ve trehalozu %27 düştü; iki stres faktörü birleştiğinde hayatta kalma %50 azaldı2. Trehaloz, arının kanında dolaşan başlıca enerji şekeridir.

Kötü beslenme ile hastalık arasında birbirini besleyen bir ilişki vardır: yetersiz beslenen arı enfeksiyonlara daha açıktır, parazit ve patojenler de arının besin fizyolojisini bozar8. Uçuş deliği önünde sürünen arılar, ishal lekeleri, dağınık yavru ya da ani arı kaybı görüyorsanız il ya da ilçe tarım müdürlüğüne veya bir veteriner hekime başvurun.

Arıyı şuruba yönlendirmek: ne işe yarar, ne bilinmiyor?

Yeni bir yemliğe arıların alışması zaman alabilir. İlk gün yemliğin ağzına ve salkımın hemen üstündeki çıtalara birkaç kaşık şurup damlatmak, arıların şuruba giden yolu bulmasını kolaylaştırır. Çerçeve yemliklerde yemliği salkıma bitişik konuma almak da aynı işi görür.

Bazı arıcılar şurubu daha çekici kılmak için esans, bitki çayı, uçucu yağ ya da sirke ekler. Bu katkıların şurup alımını artırdığını ya da arı sağlığına yarar sağladığını gösteren bir çalışma kaynak listemizde yer almıyor; etkileri bilinmiyor. Sirke ve limon tuzu gibi asitlerin ise şurupta HMF oluşumunu hızlandırdığı biliniyor5. Alım sorununu çoğu zaman katkı değil, doğru zaman, doğru yer ve taze şurup çözer.

Arıların karbonhidrat ihtiyacı yaşa ve göreve göre değişir. Laboratuvar ölçümlerinde tarlacı arılar neredeyse tamamen şekerden oluşan bir besini hedeflerken, kovan içindeki genç arılar biraz daha fazla amino asit içeren bir besini seçti3. Tarlacıların bol olduğu güçlü koloniler bu yüzden şurubu daha hızlı tüketir; genç arı ağırlıklı yeni bir oğulun yavaş alması olağandır.

Yağma ve yemlik hijyeni

Dışarıya şurup kokusu yayan, damlatan ya da kovanın dışından ulaşılabilen yemlikler yağmacı arıları çeker. Yağma başlayan bir arılıkta güçlü koloniler zayıf olanların şurubunu ve stoğunu taşır; kovanınız şurubu almıyor gibi görünürken aslında başkası alıyor olabilir.

Şurubu akşamüstü vermek, yemliği kovanın içinde tutmak, dökülen şurubu hemen temizlemek ve zayıf kovanların giriş deliğini daraltmak bu riski azaltır. Kovanda tüketilmeyen eski şurubu birkaç günde bir boşaltıp yemliği sıcak suyla yıkayın; eski şurup artığı yeni şurubun da çabuk ekşimesine yol açar9.

Sık yapılan hatalar

  • Şurup almayan kovana daha fazla şurup koymak.
  • Soğuk havada sıvı şurupta ısrar etmek.
  • Ekşimiş şurubu kovanda bırakıp üstüne taze şurup eklemek.
  • Ballık takılıyken alınmayan şurubu nektar akımında da sürdürmek.

Şeker ile suyu doğru oranda mı karıştırıyorsunuz? Kovan sayınızı girin, şeker, su ve toplam şurup miktarını hesaplayın.

Şurup hesaplayıcı

Sık sorulanlar

Arılar şurubu almıyorsa aç mı değiller?
Çoğu zaman öyle. Doğada nektar varsa ya da stok doluysa arılar şurubu bırakabilir. Kovanı tartın ya da çerçevelere bakın; stok azken şurup alınmıyorsa neden hava, yemlik ya da şuruptur.
Soğukta arılar şurubu neden almaz?
Arılar salkımdan ayrılıp soğuk şuruba gidemez. Bu dönemde salkımın üstüne kek konur.
Ekşimiş şurubu arılar alır mı?
Alsalar bile verilmemelidir. Köpüren ya da ekşi kokan şurup atılır, yemlik yıkanır ve taze şurup hazırlanır.
Arılar şurubu yavaş alıyorsa ne yapmalıyım?
Yemliğin salkıma yakınlığını, şurubun tazeliğini ve havanın sıcaklığını kontrol edin. Zayıf kovanlarda miktarı küçültün.

Kaynaklar

  1. Wright GA ve ark. (2018). Nutritional Physiology and Ecology of Honey Bees. Annual review of entomology. doi:10.1146/annurev-ento-020117-043423 · Türkçe özet
  2. Tosi S ve ark. (2017). Neonicotinoid pesticides and nutritional stress synergistically reduce survival in honey bees. Proceedings. Biological sciences. doi:10.1098/rspb.2017.1711 · Türkçe özet
  3. Paoli PP ve ark. (2014). Nutritional balance of essential amino acids and carbohydrates of the adult worker honeybee depends on age. Amino acids. doi:10.1007/s00726-014-1706-2 · Türkçe özet
  4. Döke MA ve ark. (2015). Overwintering honey bees: biology and management. Current opinion in insect science. doi:10.1016/j.cois.2015.05.014 · Türkçe özet
  5. Krainer S ve ark. (2016). Effect of hydroxymethylfurfural (HMF) on mortality of artificially reared honey bee larvae (Apis mellifera carnica). Ecotoxicology 25(2):320-8. doi:10.1007/s10646-015-1590-x · Türkçe özet
  6. LeBlanc BW ve ark. (2009). Formation of hydroxymethylfurfural in domestic high-fructose corn syrup and its toxicity to the honey bee (Apis mellifera). Journal of agricultural and food chemistry. doi:10.1021/jf9014526 · Türkçe özet
  7. Zheng H ve ark. (2016). Metabolism of Toxic Sugars by Strains of the Bee Gut Symbiont Gilliamella apicola. mBio. doi:10.1128/mbio.01326-16 · Türkçe özet
  8. Dolezal AG, Toth AL (2018). Feedbacks between nutrition and disease in honey bee health. Current opinion in insect science. doi:10.1016/j.cois.2018.02.006 · Türkçe özet
  9. FAO ve Apimondia (2021). Good beekeeping practices for sustainable apiculture. FAO Animal Production and Health Guidelines No. 25, Roma. bağlantı · Türkçe özet

Sıradaki soru