Arı şurubu beyaz sofra şekerinin ılık suda, kaynatılmadan eritilmesiyle hazırlanır. Oranlar ağırlıkla ölçülür: 1:1 şurupta 10 kg şekere 10 litre su, 2:1 şurupta 10 kg şekere 5 litre su katılır1. İlkbaharda 1:1, sonbaharda 2:1 kullanılır. Şurup kaynatılırsa ya da uzun süre bekletilirse arıya zararlı HMF oluşabileceği için gerektiği kadar hazırlanıp birkaç gün içinde tüketilmelidir23.
- Şeker ve su tartılır; 1 litre su 1 kg sayılır.
- Su ılık-sıcak olur, şurup kaynatılmaz.
- Esmer şeker, pekmez ve karamelize şeker kullanılmaz.
- Şurup birkaç gün içinde tüketilecek kadar hazırlanır.
Oranlar neden ağırlıkla ölçülür?
Şurup oranlarında ilk sayı şekeri, ikinci sayı suyu gösterir ve ikisi de ağırlıktır1. Bir litre su yaklaşık bir kilogram geldiği için suyu litreyle ölçebilirsiniz. Şekeri ise mutlaka tartın; kova ya da bardakla ölçülen şeker, tanecik boyutuna ve sıkışmaya göre farklı ağırlık verir ve oranı kaydırır.
Aşağıdaki tablo en sık kullanılan iki karışımı, tipik miktarlarla gösteriyor. İçteki şeker iki karışımda da aynıdır; koyu şurup yalnızca daha az su içerir. Arının stoğa çevireceği asıl değer şekerdir, su ise arının harcayacağı emektir.
| Şurup | Şeker | Su | Çıkan şurup (yaklaşık) | Ne zaman |
|---|---|---|---|---|
| 1:1 | 10 kg | 10 litre | 20 kg | İlkbahar teşviki, akım arası |
| 1:1 | 25 kg (bir çuval) | 25 litre | 50 kg | Çok kovanlı işletme |
| 2:1 | 10 kg | 5 litre | 15 kg | Sonbahar kış stoğu |
| 2:1 | 50 kg (iki çuval) | 25 litre | 75 kg | Çok kovanlı işletme |
Hangi şeker kullanılır?
Beyaz kristal sofra şekeri, yani rafine sakaroz kullanılır. Arının vücudu sakarozu glikoz ve fruktoza ayırarak kullanır; bu iki şeker hemolenfte enerji olarak dolaşır, fazlası yağ dokusunda depolanır45.
Esmer şeker, ham şeker, pekmez ve melas önerilmez. Bunlar sakarozun yanında mineral kalıntısı ve içeriği değişken başka maddeler taşır; kış boyunca dışarı çıkamayan arının bağırsağında birikecek her fazla madde yük demektir. Arının işine yarayan şekerler de sınırlıdır: mannoz, arabinoz, ksiloz ve ramnoz gibi bazı şekerler arılar için toksik olabilir ve bağırsaktaki bazı bakteriler bu şekerleri parçalayarak arıya yardım eder7. İçeriği belirsiz şeker kaynaklarına bu yüzden temkinle yaklaşmak gerekir. Karamelleşmiş ya da yanmış şeker de kullanılmaz, çünkü ısı HMF oluşturur.
Hazır glikoz ya da fruktoz şuruplarının kendine özgü riskleri vardır; bu konu ayrı bir sayfada ele alınıyor. Şüphe duyduğunuzda en güvenli seçenek, gıda kalitesinde beyaz sofra şekeridir8.
Arı başına günlük HMF için EFSA'nın 20 günlük veriye dayanan referans noktası3
EFSA CONTAM Paneli (Bodin L ve ark. 2022 · EFSA Journal 20(4):e07227Şurup neden kaynatılmaz?
Hidroksimetilfurfural (HMF), şekerlerin ısıyla bozulmasıyla oluşan bir bileşiktir ve arılar için bilinen en önemli yem kaynaklı zehirdir2. LeBlanc ve arkadaşları, şuruplarda HMF'nin farklı sıcaklıklarda ne hızla biriktiğini 35 gün boyunca ölçtü ve kafes denemelerinde HMF dozu arttıkça arı ölümlerinin arttığını gösterdi2.
Asitlik de bu tepkimeyi hızlandırır. Krainer ve arkadaşları HMF'yi şeker şuruplarında ısıyla oluşan, asitle hızlanan bir kirletici olarak tanımlar6. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin değerlendirmesine göre HMF tek seferlik yüksek dozda değil, aylar süren düşük düzeyli maruziyette sorun çıkarır ve uzun ömürlü kışlık arılar bu açıdan daha hassastır3.
Pratik sonuç basittir: suyu ısıtın, ocaktan alın, şekeri sonra ekleyin. Şekerin erimesi için suyun kaynaması gerekmez; karıştırmak yeter.
Pratikte karıştırma: 1:1 kolay, 2:1 sabır ister
1:1 şurupta şeker ılık suda bile birkaç dakikalık karıştırmayla erir. 10 kg şeker için 10 litre suyu elinizi yakmayacak kadar ısıtmanız ve şekeri azar azar dökerek karıştırmanız yeterlidir. Dipte kristal kalmadığında şurup hazırdır.
2:1 şurupta su azdır ve şeker doymaya yakın bir çözelti oluşturur. 10 kg şeker için 5 litre suyu daha sıcak tutmanız gerekir, ama yine kaynama noktasına çıkarmayın. Şekeri birkaç parti hâlinde ekleyin, her partide tamamen eriyene kadar karıştırın. Soğuyan koyu şurupta dipte biraz kristal kalırsa arılar bunu da kullanır; şurubu yeniden kaynatmaya çalışmayın.
Su olarak içilebilir şebeke ya da kuyu suyu kullanın; arının içmeyeceği kadar bulanık, kokulu ya da tuzlu su şuruba da girmemelidir. Kazanı, karıştırıcıyı ve bidonları kullanımdan sonra sıcak suyla yıkayıp kurutun. Önceki partiden kalan ekşimiş şurup kalıntısı, yeni şurubun da çabuk mayalanmasına zemin hazırlar.
Ne kadar hazırlayacağınızı kovan sayısı ve besleme amacına göre hesaplayın. Örneğin teşvik beslemesinde her kovana bir seferde 1 kg civarı 1:1 şurup vermeye karar verdiyseniz, 20 kovanlık bir arılık için 10 kg şeker ile 10 litre sudan çıkan yaklaşık 20 kg şurup bir tura yeter. Bir sonraki turun şurubunu o gün hazırlayın.
Limon tuzu, sirke, tuz eklenmeli mi?
Bazı arıcılar şurubun ekşimesini önlemek ya da şekeri ters çevirmek (glikoz ve fruktoza ayırmak) için limon tuzu ya da sirke ekler. Bu uygulamanın arı sağlığına yarar sağladığını gösteren, kaynak listemizde yer alan bir saha çalışması yok; yani etkisi bilinmiyor.
Bilinen tek şey, asitliğin HMF oluşumunu hızlandırdığıdır62. Asit eklenmiş bir şurup ayrıca ısıtılır ya da uzun süre bekletilirse risk artar. Taze hazırlanıp birkaç günde tüketilecek şuruba bir şey eklemeye gerek yoktur. Ekşime sorununu çözmenin daha güvenilir yolu, az hazırlamak ve kapları temiz tutmaktır; ayrıntılar şurup ekşimesi sayfasında.
BeePro+ şuruba nasıl katılır?
BeePro+ şuruba katılan sıvı bir probiyotiktir. Etiketine göre sindirim sisteminde mikrofloranın düzenlenmesine yardımcı olur, bağışıklık sistemini ve yemden yararlanmayı destekler. Canlı mikroorganizma içerdiği için sıcak şuruba katılmaz: şurup 30 °C'nin altına soğuduktan sonra her 1 litresine 5 damla (0,25 ml) eklenir.
Büyük kazanda doz önce az miktarda ılık şurupta açılır, sonra karışıma dökülür ve iyice karıştırılır. Şişe kullanmadan önce 5–10 saniye çalkalanır, 25 °C altında ve güneş görmeyen bir yerde saklanır. 100 ml'lik şişe 400 litre şuruba yeter. Besleme döneminde her yemlemede kullanılır.
Probiyotiklerin arı üzerindeki etkisine dair yayınlanmış çalışmalar karışık sonuçlar veriyor: bazı saha denemelerinde yavru alanı ve bal veriminde artış görüldü, bazılarında fark bulunmadı910. Bu çalışmalar farklı bakteri suşlarıyla yapıldı; ayrıntılar arı probiyotiği sayfasında anlatılıyor.
Şurup nasıl verilir ve ne kadar saklanır?
Şurup akşamüstü, tarlacılar kovana dönerken verilirse yağma riski azalır. Çıta üstü yemlik, çerçeve yemlik ya da kapak yemliği kullanılabilir; arıların boğulmaması için yemliğe yüzdürücü ya da çubuk koyun. Yemliğin kovanın dışından görünmemesi ve şurubun dökülmemesi yağmayı önlemenin en etkili yoludur.
Hazırlanan şurup serin ve kapalı kapta birkaç gün içinde kullanılmalıdır. Sulandırılmış şeker, ortamdaki mayalar için iyi bir besiyeridir; seyreltik 1:1 şurup 2:1'e göre daha çabuk ekşir. Köpüren, keskin alkol ya da sirke kokan şurubu arıya vermeyin. Kovanda tüketilmeden kalan şurubu da birkaç günde bir boşaltıp yemliği yıkayın11.
Kovana giren şurup da nektar gibi işlenir. Arılar onu gözlere taşır, kanat çırparak suyunu uçurur ve yeterince koyulaştığında gözü sırlar. Bal için kabul edilen üst nem sınırı genel olarak %20'dir12; şurup stoğunun da benzer bir koyuluğa gelmeden bozulmaya açık kaldığını düşünebilirsiniz. Seyreltik şurup verdiğinizde bu buharlaştırma işi büyür; bu da sonbaharda neden koyu şurup seçildiğini açıklar.
Adım adım
- Kovan sayısına göre şeker miktarını belirleyin ve şekeri tartın.
- Oranın gerektirdiği kadar suyu ölçün (1:1 için şekerle eşit, 2:1 için şekerin yarısı kadar).
- Suyu ısıtın ama kaynatmayın; ocaktan alın.
- Şekeri sıcak suya azar azar ekleyip tamamen eriyene kadar karıştırın.
- Şurubu 30 °C'nin altına soğumaya bırakın; BeePro+ kullanıyorsanız litre başına 5 damla bu aşamada eklenir.
- Temiz, kapalı kaplara koyup akşamüstü yemliklere dağıtın.
- Arta kalan şurubu birkaç gün içinde kullanın; ekşimiş şurubu atın.
Sık yapılan hatalar
- Şurubu kaynatmak ya da ocakta karamelleşene kadar ısıtmak.
- Şekeri kova ya da bardakla ölçüp oranı kaçırmak.
- BeePro+'ı sıcak şuruba katmak.
- Haftalarca bekletilmiş, köpüren şurubu kovana vermek.

BeePro+ beslemede
Sindirim sisteminde mikrofloranın düzenlenmesine yardımcı olur. Bağışıklık sistemini destekler. Yemden yararlanmayı destekler. Soğumuş şurubun litresine 5 damla (0,25 ml); 10 kg arı kekine 2,5 ml; içme suyunda litreye 2 damla.
Kullanım rehberi vetorin.com.trSık sorulanlar
1:1 şurup kaç kilo şekere kaç litre su?
2:1 şurup nasıl yapılır?
Şurubu kaynatmak sakıncalı mı?
Hazırlanan şurup kaç gün saklanır?
Kaynaklar
- Honey Bee Health Coalition (2024). Honey Bee Nutrition Guide. Honey Bee Health Coalition. bağlantı · Türkçe özet
- LeBlanc BW ve ark. (2009). Formation of hydroxymethylfurfural in domestic high-fructose corn syrup and its toxicity to the honey bee (Apis mellifera). Journal of agricultural and food chemistry. doi:10.1021/jf9014526 · Türkçe özet
- EFSA CONTAM Paneli (Bodin L ve ark.) (2022). Evaluation of the risks for animal health related to the presence of hydroxymethylfurfural (HMF) in feed for honey bees. EFSA Journal 20(4):e07227. doi:10.2903/j.efsa.2022.7227 · Türkçe özet
- Özmen Özbakır G., Alişiroğlu D. G. (2019). Bal Arılarında Beslenme Fizyolojisi ve Metabolizması. Hayvansal Üretim 60(1):67. doi:10.29185/hayuretim.523081 · Türkçe özet
- Arrese EL, Soulages JL (2010). Insect Fat Body: Energy, Metabolism, and Regulation. Annual Review of Entomology. doi:10.1146/annurev-ento-112408-085356 · Türkçe özet
- Krainer S ve ark. (2016). Effect of hydroxymethylfurfural (HMF) on mortality of artificially reared honey bee larvae (Apis mellifera carnica). Ecotoxicology 25(2):320-8. doi:10.1007/s10646-015-1590-x · Türkçe özet
- Zheng H ve ark. (2016). Metabolism of Toxic Sugars by Strains of the Bee Gut Symbiont Gilliamella apicola. mBio. doi:10.1128/mbio.01326-16 · Türkçe özet
- Korkmaz A. (2015). Anlaşılabilir Arıcılık. Samsun Tarım ve Orman İl Müdürlüğü yayını. bağlantı · Türkçe özet
- Alberoni D ve ark. (2018). Impact of beneficial bacteria supplementation on the gut microbiota, colony development and productivity of Apis mellifera L. Beneficial microbes. doi:10.3920/bm2017.0061 · Türkçe özet
- Arredondo D ve ark. (2023). Supplementation of honey bee production colonies with a native beneficial microbe mixture. Beneficial microbes. doi:10.1163/18762891-20220099 · Türkçe özet
- FAO ve Apimondia (2021). Good beekeeping practices for sustainable apiculture. FAO Animal Production and Health Guidelines No. 25, Roma. bağlantı · Türkçe özet
- Tarım ve Orman Bakanlığı (2020). Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7). Resmî Gazete 31107, 22.04.2020. bağlantı · Türkçe özet